Лудомания балалар үшін қауіпті

Лудомания, яғни құмар ойынға патологиялық тәуелділік, бұрын тек ересектерге тән деп есептелсе, бүгінде бұл мәселе балалар мен жасөспірімдер арасында да кең етек жайып келеді. Бұл — аса қауіпті әлеуметтік және психологиялық құбылыс. Лудомания – жай әуестік емес, бұл – тәуелділік. Ол бала болашағына балта шабуы мүмкін. Сондықтан ата-ана, мектеп, қоғам бірігіп, бұл қауіптің алдын алуы керек. Әр бала қауіпсіз, салауатты ортада өмір сүруге лайық. Бүгінгі таңда балалар мен жастар арасында компьютерлік ойындар өте танымал және көптеген адамдар үшін Бұл ойын-сауық негізгі ойын-сауыққа айналады, нәтижесінде ойыншылар виртуалды әлемге толығымен еніп, шындыққа деген қызығушылықты жоғалтады.

“Лудомания” сөзі латынша “ludus” – ойын және “mania” – ессіздік, құмарлық деген мағынаны білдіреді. Балалардың лудоманияға ұрынуы себептерінің негізгісі онлайн ойындарға деген құмарлы екен. Яғни тәуелділікті қалыптастыратын “Лутбокс”, “скин сату”, “тез байып кету” элементтері бар ойындар. Одан кейінгі тағы бір себеп жеткіншектердің бос уақытының көп бөлігін интернетте өткізуі. Онлайн ойын, әлеуметтік желілер мен жарнамалар — балаларды құмар ойындарға тартудың құралына айналуда. Букмекерлік кеңселер мен казиноларды насихаттайтын видеолардың көбеюі де балалар арасындағы лудоманияның көбейуіне әкеліп отыр. Жастар көбіне жеңіл ақша табуға құмар.  Балалар “бір ойында ұтып, байып кетемін” деп сеніп, тәуелділікке түсіп кетуі мүмкін. Балалар лудоманиясының белгілері:

• Құмар ойын немесе онлайн ойын туралы үнемі ойлау;
• Телефонда немесе компьютерде жасырын қосымшалар орнату;
• Ақша сұрау, ұрлау немесе белгісіз төлемдер жасау;
• Агрессия немесе мазасыздық, егер ойнауға мүмкіндік болмаса;
• Оқуға, достарына, отбасына деген қызығушылықтың төмендеуі.
• Оқу үлгерімінің нашарлауы
• Психологиялық қиындықтар (тәуелділік, агрессия, депрессия)
• Отбасымен және достарымен қарым-қатынастың бұзылуы
• Қаржылық тәуелділік, қарызға кіру
• Құқық бұзушылыққа бару (ұрлық, алаяқтық)

Балалардың ойынға тәуелділігі (лудомания) — бұл әрбір алтыншы «ойыншыға»әсер ететін ауыр психикалық бұзылыс. Ойын ойнау баланың жасына немесе жынысына байланысты емес екенін атап өту керек, бірақ сонымен бірге белгілі бір тенденция байқалады: балалардың ойынға тәуелділігі өзін-өзі бағалауы төмен, шынайы өмірде қарым-қатынаста күрделі проблемаларды бастан кешіретін балаларға көбірек әсер етеді. Сондай-ақ, жүйке жүйесінің қозғыштығы жоғары және ерік-жігері әлсіз балалар құмар ойыншыларға айналады.

Балалардың компьютерлік ойындарға тәуелділігі тәуелділіктің басқа түрлері сияқты ауыр және қауіпті, өйткені людоманияның негізі психиканың ауыр жағдайы болып табылады, бұл көбінесе тұлғаның бейімделуіне және деградациясына әкеледі. Сонымен қатар, лудомания физикалық денсаулыққа да зиян тигізеді — компьютерде үнемі отыру бас ауруы, көру қабілетінің нашарлауы, гипертония, гастрит, асқазан жарасы, әртүрлі тері аурулары сияқты психосоматикалық аурулардың дамуына әкеледі.

Баланың компьютерлік ойындарға тәуелділігін анықтауға мүмкіндік беретін белгілі бір белгілер бар:

Бала компьютерде отырған уақытты бақылауды жоғалту;

Қоғамдағы өмірге деген қызығушылықты жоғалту;

Ұқыпсыз көрініс;

Егер қандай да бір себептермен компьютерге қол жетімділік болмаса, тітіркену мен агрессия;

Мотивацияланбаған мазасыздық пен қорқыныш шабуылдары, жиі түнгі армандар.

Бұл балаларға тәуелділіктің барлық белгілері емес, бірақ олардың кем дегенде біреуі болған жағдайда, баланы лудоманиядан құтқару үшін дереу шаралар қабылдау керек. Бастапқыда сіз балаңызбен сөйлесіп, оның виртуалды ойындарға деген шамадан тыс құмарлығын талқылай аласыз, мұндай ойын-сауықтың зияны мен теріс салдары туралы айта аласыз. Егер бұл ешқандай нәтиже бермесе, сіз баланың компьютерге тәуелділігінің терең дәрежесін анықтай аласыз, бұл жағдайда маманның көмегінсіз жасай алмайсыз. Тәжірибелі психотерапевт жеке емдеу курсын әзірлейді және баланың қалыпты, салауатты өмір салтына оралуына көмектеседі. Кейде психотерапия белгілі бір дәрі-дәрмектерді қабылдаумен біріктіріледі, бірақ тек психотерапевт тиімді және тиімді емдеуді тағайындай алады.

Балалардың лудомания құрығына түспеуі үшін, жоғарыда аталған қиындықтарға тап болмауы үшін ең алдымен ата-ана мен мұғалімнің бақылауы мен қолдауы қажет. Баланың интернетті қалай пайдаланып жүргенін бақылаған жөн. Балаға қаржылық сауаттылықты үйрету арқылы да лудоман болудан сақтандыра аламыз. Қазір мектептерде лудоманияның зияны туралы сынып сағаттары, тренингтер жиі өтеді. Жасөспірімнің бос уақытты дұрыс ұйымдастырылуы арқылы да жаман әдеттерден сақтандыра аламы. Баланы пайдалы істермен: спорт, өнер, үйірмелермен айналысуға ынталандыру. Лудомания – бұл адамда құмар ойындарға (казино, букмекерлік кеңсе, автоматтар, онлайн ойындар және т.б.) деген патологиялық тәуелділік қалыптасатын психологиялық бұзылыс. Ол көбінесе жасырын түрде дамиды және адамның өмірінің барлық саласына – отбасына, жұмысына, қаржылық жағдайына және психикалық денсаулығына – кері әсер етеді.

Лудомания – бұл жай әуесқойлық емес, бұл – нақты емдеуді қажет ететін ауыр тәуелділік. Уақытында көмек көрсетілмесе, адам өз өмірін ғана емес, жақындарының өмірін де бұзуы мүмкін. Сондықтан бұл мәселеге жеңіл-желпі қарауға болмайды.

Г.Тұрсынқожа