ЕҢБЕКҚОРЛЫҚ – ЖЕТІСТІККЕ БАСТАЙТЫН БАСТЫ ЖОЛ

Елімізде аялы алақанымен адамдарды емдеп, алғыс арқалап жүрген ақ халатты абзал жандар жетерлік. Сұхбатымыздың бүгінгі кейіпкері жаста болса білікті дәрігер, мықты маман Мәжит Ташенов.
– Бүгінгі әңгімеміздің негізгі тақырыбы – жастар арасында еңбекқорлықты насихаттау. Сіз дәрігер-хирург ретінде еңбекқорлық ұғымын қалай түсінесіз?
–Еңбекқорлық – адамның өз мақсатына жету жолындағы табандылығы, жауапкершілігі және тынымсыз ізденісі деп ойлаймын. Еңбекқорлық тек көп жұмыс істеу емес. Ол – бастаған ісіңді соңына дейін жеткізу, өз міндетіңе адал болу, қиындық кездескен кезде тоқтап қалмау.
Дәрігер мамандығында бұл қасиеттердің маңызы ерекше. Хирургия – үлкен жауапкершілікті талап ететін сала. Дәрігер үнемі ізденуі, білімін жетілдіруі және жаңа медициналық технологияларды меңгеруі қажет. Сондықтан еңбекқорлықты мен кәсіби дамудың ғана емес, адамның тұлға ретінде қалыптасуының да негізгі тірегі деп санаймын.
– Хирург мамандығы сізге еңбек туралы қандай сабақ берді?
–Ең алдымен, жауапкершілікті үйретті. Дәрігердің алдына денсаулығын сеніп тапсырған адам келеді. Мұндай кезде немқұрайдылыққа жол беруге болмайды.
Хирургияда әрбір әрекеттің маңызы бар. Операцияға дайындықтың өзі үлкен ұқыптылықты қажет етеді. Сондықтан бұл мамандық маған тәртіптің, дәлдіктің және сабырлылықтың қаншалықты маңызды екенін көрсетті. Екіншіден, хирургия үздіксіз білім алуға үйретеді. Медицина күн сайын дамып келеді. Жаңа әдістер, жаңа технологиялар, жаңа зерттеулер пайда болады. Дәрігер «мен бәрін білемін» деп тоқтап қалмауы керек.
Бұл қағида жастарға да қатысты. Қандай мамандық таңдаса да, адам өзін үнемі дамытуы керек.

-Жастар арасында «тез жетістікке жету» деген түсінік жиі кездеседі. Бұған көзқарасыңыз қандай?

–Қазіргі жастардың мүмкіндігі өте көп. Интернет, әлеуметтік желілер, онлайн білім беру платформалары – барлығы ақпаратқа жол ашып отыр. Бірақ әлеуметтік желіден адамның тек жетістігін көреміз де, сол жетістікке жеткенге дейінгі жылдар бойғы еңбегін көре бермейміз. Кейде біреудің жақсы қызметке орналасқанын немесе белгілі бір жетістікке жеткенін көріп: «Ол қалай тез жетістікке жетті?» деп ойлаймыз.
Ал оның артында қанша еңбек тұрғанын білмейміз. Сондықтан жастарға айтарым – жетістікке жетудің жеңіл жолын іздемеңіздер. Өз жолдарыңызды қалыптастырыңыздар.
Күн сайын аз да болса алға жылжу – үлкен нәтиженің негізі.

–Еңбекқорлықты бала кезден қалыптастыруға бола ма?

–Әрине. Еңбек тәрбиесі ең алдымен отбасынан басталады. Баланың өзіне тиесілі шағын міндеттері болуы керек. Үй жинауға көмектесу, жеке заттарын реттеу, сабаққа жауапкершілікпен қарау, ата-анасына көмектесу – мұның барлығы еңбекке тәрбиелейді. Бала барлық нәрсеге дайын күйінде үйренсе, кейін өз бетімен әрекет етуі қиындауы мүмкін. Сондықтан ата-ана баласына сенім артып, жасына сай жауапкершілік бергені дұрыс.
Ең бастысы – баланың еңбегін бағалау. Ол бір істі дұрыс орындамаса, бірден сынаудың орнына, қалай дұрыс жасау керектігін түсіндірген жөн.
–Ал жастардың еңбекке деген көзқарасын қалыптастыруда мектеп пен ұстаздардың рөлі қандай?

– Ұстаздың рөлі өте үлкен. Мектеп – баланың тек білім алатын жері емес, өмірге дайындалатын ортасы. Мектепте бала тәртіпке, жауапкершілікке, ұжыммен жұмыс істеуге үйренеді. Мұғалімнің өзі еңбекқорлықтың үлгісі болса, оның тәрбиелік әсері одан әрі күшейеді. Оқушыға «жақсы оқы» деп айту жеткіліксіз. Оған еңбектің нәтижесін көрсету керек. Мысалы, белгілі бір ғалымның, дәрігердің, инженердің немесе кәсіпкердің өмір жолын айтуға болады. Олардың жетістігінің артында білім, табандылық пен үлкен еңбек жатқанын түсіндіру маңызды.
–Сіздің ойыңызша, еңбекқорлық пен білімнің арасында қандай байланыс бар?
–Бұл екеуін бір-бірінен бөлуге болмайды.
Білім алып, бірақ оны тәжірибеде қолданбасаңыз, оның пайдасы шектеулі болады. Ал еңбек етіп, бірақ білімге ұмтылмасаңыз, кәсіби дамуыңыз баяулауы мүмкін. Медицинада мұны күн сайын көреміз. Дәрігер диплом алғаннан кейін оқуын тоқтатпайды. Керісінше, кәсіби жолы енді басталады.
Кітап оқу, ғылыми жаңалықтарды бақылау, тәжірибелі мамандардан үйрену, жаңа әдістерді меңгеру – дәрігердің күнделікті жұмысының бір бөлігі. Сондықтан жастарға: «Білім алыңыздар, алған білімдеріңізді еңбек арқылы тәжірибеге айналдырыңыздар» дегім келеді.
–Қазіргі жастарға уақытты тиімді пайдалану қаншалықты маңызды?
–Өте маңызды. Уақыт – қайта қайтарылмайтын ресурс. Жастық шақта адамның энергиясы да, мүмкіндігі де мол. Сол кезеңді дұрыс пайдаланған жөн.
Күн сайын міндетті түрде үлкен жетістікке жету міндет емес. Бірақ күн сайын өзіңе пайдалы бір нәрсе жасауға болады.
Бірнеше бет кітап оқу, жаңа дағды үйрену, кәсіби ақпаратпен танысу, спортпен айналысу, тіл үйрену – мұның бәрі адамның дамуына әсер етеді.
Мен жастарға «күн сайын кешегі өзіңнен бір қадам алға жылжы» деген қағиданы ұсынар едім.
–Еңбекқор болу міндетті түрде өзіңді қатты шаршату деген сөз бе?

–Жоқ. Бұл өте маңызды мәселе. Еңбекқорлық пен өзіңді шамадан тыс шаршатуды шатастырмау керек. Адам өзінің денсаулығына да жауапты болуы тиіс. Дәрігер ретінде айтарым – жұмыс пен демалыстың арасындағы тепе-теңдікті сақтау қажет. Ұйқының жеткілікті болуы, дұрыс тамақтану, дене белсенділігі, таза ауада серуендеу адамның жұмыс қабілетіне әсер етеді.
Денсаулыққа зиян келтіре отырып жұмыс істеу – еңбекқорлықтың белгісі емес. Нағыз еңбекқор адам өз денсаулығын да бағалайды.
–Мамандық таңдауда жастарға қандай кеңес берер едіңіз?
–Мамандықты тек оның беделіне немесе жалақысына қарап таңдамау керек. Өзіңізге: «Мен бұл жұмысты бірнеше жыл бойы қызығушылықпен істей аламын ба?», «Осы салада үнемі білім алуға дайынмын ба?», «Менің еңбегім адамдарға қандай пайда әкеледі?» деген сұрақтарды қойыңыз. Дәрігер болу – тек ақ халат кию емес. Бұл – үлкен жауапкершілік.
Науқаспен сөйлесу, оның жағдайына алаңдау, қиын сәтте дұрыс шешім қабылдау, түнгі кезекшілік, үздіксіз білім алу – осы мамандықтың бір бөлігі. Сондықтан мамандықты жүрекпен таңдау керек.
–Алғашқы жұмысқа орналасқан жастарға қандай кеңес бересіз?
– Алғашқы жұмыс орнын үлкен мектеп деп қабылдаңыздар. Бірінші жұмыста тек жалақыға емес, тәжірибеге назар аударған дұрыс. Жұмыс тәртібін үйреніңіздер. Әріптестеріңізден тәжірибе жинаңыздар. Сұрақ қоюдан ұялмаңыздар. Қателік жіберсеңіздер, одан қорытынды шығарыңыздар.
Әсіресе жас маманға «мен бәрін білемін» деген түсінік кедергі келтіруі мүмкін. Керісінше, «мен әлі көп нәрсе үйренуім керек» деген ұстаным адамды алға жетелейді.
–Қазіргі таңда жастарға жұмыс тәжірибесін жинауға мүмкіндік беретін түрлі бағдарламалар бар. Мұндай мүмкіндіктерді қалай бағалайсыз?
–Бұл – жастар үшін өте жақсы мүмкіндік. Жас маман теориялық білімін тәжірибемен ұштастырған кезде ғана кәсіби тұрғыдан қалыптасады.
Мемлекеттік жастарды жұмыспен қамту бағдарламаларының, тағылымдамалардың, жастар практикасының мүмкіндіктерін пайдалану керек. Бастысы – мүмкіндік келген кезде оны дұрыс пайдалану. Кейде жас адам «бұл жұмыс мен армандаған жұмыс емес» деп ойлауы мүмкін. Бірақ алғашқы еңбек тәжірибесі кейінгі кәсіби жолына үлкен әсер етеді. Еңбекке араласу арқылы адам ұжыммен жұмыс істеуді, жауапкершілікті, уақытты бағалауды үйренеді.
–Ауыл жастары туралы не айтасыз? Туған жерде еңбек етудің қандай артықшылығы бар?
–Ауылда еңбек етудің өзіндік ерекшелігі бар. Ауылдық жерлерде білікті мамандарға сұраныс жоғары.
Әсіресе дәрігерлер, мұғалімдер, инженерлер, агрономдар және басқа да мамандар үшін ауылда үлкен мүмкіндік бар. Туған жерге барып еңбек ету – елге қызмет етудің бір көрінісі. Адам өз ауылындағы халыққа көмектессе, оның еңбегінің нәтижесін тікелей көреді.

Менің ойымша, жастар «үлкен мүмкіндік тек үлкен қалада болады» деген түсініктен арылуы керек. Кейде үлкен мүмкіндік өзің туып-өскен жерде де болуы мүмкін.
–Еңбек пен адамгершіліктің байланысы туралы не айтар едіңіз?
– Өте тығыз байланыс бар. Адам қанша білімді немесе табысты болса да, адамгершілік қасиетін жоғалтпауы керек. Дәрігер үшін бұл ерекше маңызды. Науқасқа тек медициналық көмек емес, жылы сөз бен қолдау да қажет. Сондықтан жастарға: еңбекқор болыңдар, білімді болыңдар, жетістікке жетіңдер. Бірақ осының бәрімен бірге адамдық қасиетті сақтаңдар дегім келеді. Басқаны төмендетіп жетістікке жету – шынайы жетістік емес.
–Жастар арасында «қолымнан келмейді» деген ой жиі кездесуі мүмкін. Мұндай кезде не істеу керек?
–«Қолымнан келмейді» деген сөздің орнына «мен мұны әлі үйренген жоқпын» деп айтқан дұрыс. Бұл – адамның ойлау жүйесін өзгертетін қарапайым нәрсе. Кез келген маман бірден шебер болып кетпейді. Хирург те алғашқы күнінен тәжірибелі хирург болмайды. Ол оқиды, бақылайды, үйренеді, тәжірибе жинайды. Сондықтан бір нәрсе қиын болып көрінсе, одан қашудың орнына, оны бірнеше бөлікке бөліп үйренуге болады.
Ең бастысы – талпынысты тоқтатпау.

–Еңбекқорлық адамның өмірінде қандай нәтижеге жеткізеді?

–Еңбекқорлық бірден нәтиже бермеуі мүмкін. Бірақ ұзақ мерзімде оның нәтижесі міндетті түрде көрінеді. Еңбек адамға тәжірибе береді. Тәжірибе – сенімділік береді. Сенімділік – жаңа мүмкіндіктерге жол ашады. Ал мүмкіндіктер адамның кәсіби және тұлғалық дамуына әсер етеді. Сондықтан еңбек – тек бүгінгі күннің нәтижесі емес, болашаққа салынған инвестиция.
–Сұхбатымыздың соңында жастарға қандай тілек айтар едіңіз?

–Жастарға ең алдымен денсаулық, білім және табандылық тілер едім. Армандаңыздар, бірақ арманмен ғана шектелмеңіздер. Мақсат қойыңыздар және сол мақсатқа қарай әрекет жасаңыздар. Бір күнде үлкен нәтижеге жету міндет емес. Күн сайын бір қадам жасаңыздар. Бір кітап оқыңыздар. Бір жаңа нәрсе үйреніңіздер. Бір пайдалы іс атқарыңыздар. Бастаған жұмыстарыңызды соңына дейін жеткізуге тырысыңыздар. Ең бастысы – өздеріңізге сеніңіздер. Меніңше, еңбекқорлықтың ең үлкен нәтижесі – адамның өзіне деген сенімінің қалыптасуы. Бүгінгі жас – ертеңгі дәрігер, мұғалім, инженер, кәсіпкер, ғалым, мәдениет және өнер қайраткері. Еліміздің болашағы сол жастардың қолында. Сондықтан барша жасқа айтарым: Еңбек етуден қорықпаңыздар. Қиындықтан қашпаңыздар. Білім алудан жалықпаңыздар. Өз ісіңізге адал болыңыздар. Өйткені еңбекқор ұрпақ – қуатты мемлекеттің негізі.

–Мағыналы әңгімеңізге рақмет! Жастарға берген кеңестеріңіз бен кәсіби тәжірибеңіз көпшілікке ой салады деп сенеміз.

–Рақмет. Жастардың әрбір жетістігі – елдің жетістігі. Сондықтан олардың білімді, еңбекқор, жауапты әрі адамгершілігі мол азамат болып қалыптасуына бәріміз үлес қосуымыз керек.

Г.Тұрсынқожа