БІРЛІК БАР ЖЕРДЕ – БЕРЕКЕ БАР

Астана – Қазақстанның жүрегі, еліміздің бас қаласы. Елордада еліміздің түкпір-түкпірінен келген түрлі ұлт пен этнос өкілдері бір шаңырақ астында өмір сүріп, білім алып, еңбек етіп келеді. Олардың әрқайсысының өз мәдениеті, салт-дәстүрі мен тілі болғанымен, барлығын біріктіретін ортақ құндылық бар. Ол – туған Қазақстанға деген сүйіспеншілік пен бейбіт өмірге деген ұмтылыс.
Ұлтаралық келісім дегеніміз – әртүрлі ұлт пен этнос өкілдерінің бір-бірін құрметтеп, түсіністікпен қарап, тату-тәтті өмір сүруі. Бұл ұғымды балалардың күнделікті өмірінен де көруге болады. Мектепте әртүрлі отбасынан шыққан оқушылар бір сыныпта оқиды, бірге спортпен шұғылданады, өнер байқауларына қатысады, достасады. Бірінің дәстүрін бірі танып, өзара сыйластық танытады. Нағыз достық адамның ұлтына емес, оның адамгершілігіне қарай қалыптасады.
Қазақстандағы қоғамдық келісім мен этносаралық татулықты нығайту бағытында Қазақстан халқы Ассамблеясы маңызды қоғамдық институт ретінде жұмыс істейді. Ассамблея 1995 жылғы 1 наурызда құрылды. Оның қызметінің негізгі бағыттарының бірі – этносаралық келісім мен толеранттылықты нығайту, ел бірлігін қолдау, мәдениеттер мен дәстүрлердің дамуына жағдай жасау.
Астанада ұлтаралық келісім мен мәдени диалогты дамытуға үлес қосып келе жатқан маңызды орындардың бірі – Достық үйі. Мұнда түрлі этномәдени бірлестіктердің өкілдері бас қосып, мәдени іс-шаралар, пікір алмасулар, жастарға арналған кездесулер мен қоғамдық жобалар өткізеді. Достық үйі әртүрлі мәдениеттерді таныстыратын және адамдарды ортақ құндылықтар төңірегіне біріктіретін орын ретінде қалыптасқан.
2025 жылы Астана қаласындағы Достық үйінде 326 іс-шара өткізіліп, оған 83 мыңнан астам адам қатысқан. Іс-шаралар мәдениет, жастар, әлеуметтік мәселелер, білім беру және қоғамдық диалог бағыттарын қамтыған. Бұл – достықтың тек сөз емес, нақты істер арқылы да көрінетінін көрсетеді.
Достық үйінде түрлі этномәдени бірлестіктердің өкілдері бас қосып, ұлттық мәдениеттерін таныстырады. Бір жерде қазақтың дәстүрі көрсетілсе, басқа бір жерде өзге этностың әні мен биі орындалуы мүмкін. Балалар осындай шараларға қатысу арқылы өзге мәдениетке құрметпен қарауды үйренеді. Өйткені өзге мәдениетті білу – өз мәдениетіңді ұмытуды емес, дүниетанымыңды кеңейтуді білдіреді.
Ұлтаралық келісім туралы сөз қозғағанда балалардың орны ерекше. Бүгінгі мектеп оқушысы – ертеңгі маман, ұстаз, дәрігер, инженер, журналист, кәсіпкер немесе мемлекеттік қызметші. Сондықтан бала кезден қалыптасқан достық пен өзара құрмет қоғамның болашағына әсер етеді.
Мектепте оқушылардың бір-біріне көмектесуі, бірге тапсырма орындауы, ортақ мерекелерге қатысуы – қоғамдық келісімнің қарапайым көріністері.
Мысалы, сыныпта бір оқушының отбасы белгілі бір ұлттық мерекені атап өтсе, ол туралы достарына айтып бере алады. Басқа балалар оның салт-дәстүріне қызығушылық танытып, сұрақтар қояды. Осылайша балалар бір-бірінің мәдениетін танып-біледі.

Досыңды ұлтына қарап бөлме. Басқа адамның тілін, дінін немесе дәстүрін мазақ етпе. Әр адамның ерекшелігін құрметте. Біреудің пікірін тыңдай біл. Қиындыққа тап болған досыңа көмектес. Барлығына әділ әрі сыпайы бол. Осы қарапайым қағидаларды ұстанған бала өз ортасына жылулық сыйлайды.
Астанадағы қоғамдық келісімнің балаларға қатысты нақты мысалдарының бірі – «Мектепке жол» қайырымдылық акциясы. 2025 жылғы 22 тамызда елордадағы Достық үйінде Астана қаласының Қазақстан халқы Ассамблеясы ұйымдастырған акция барысында 100-ден астам бала мектеп сөмкелері мен оқу құралдарын алды. Шараға этномәдени бірлестіктердің өкілдері мен Аналар кеңесі де қолдау көрсеткен. Балалар үшін мәдени-ойын бағдарламасы ұйымдастырылған. Бұл оқиғадан балалар үшін маңызды бір нәрсені түсінуге болады: бірлік тек бірге мереке өткізу емес, қиындыққа тап болған адамға қолдау көрсету де болып табылады.
Бір балаға мектеп сөмкесін сыйлау – сырт көзге қарапайым нәрсе сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ сол бала үшін бұл үлкен қуаныш. Ал осындай игі іске түрлі этномәдени бірлестіктердің бірге атсалысуы – адамдарды ортақ мақсат біріктіретінін көрсетеді.
Қазақстан – көптеген мәдениет пен дәстүр тоғысқан мемлекет. Біздің елімізде әртүрлі этностардың өкілдері өмір сүреді. Олардың әрқайсысының өзіндік ерекшелігі бар. Бірінің ұлттық тағамы өзгеше болса, екіншісінің музыкасы немесе қолөнері ерекшеленеді. Бір халықтың ұлттық киімі көздің жауын алса, басқа халықтың дәстүрлі билері көрерменді қызықтырады.
Бірақ мәдени ерекшеліктердің көп болуы адамдарды бір-бірінен алыстатпауы керек. Керісінше, ол бір-бірімізді жақынырақ тануға мүмкіндік береді.
Мысалы, балалар ұлттық мәдениеттер фестиваліне қатысып, әртүрлі халықтардың әндері мен билерін тамашалай алады. Бірге ән айтып, бірге спорттық жарыстарға қатысады. Мұндай ортада достықтың жаңа көпірлері пайда болады.
Астанадағы этномәдени бірлестіктердің өкілдері қоғамдық және мәдени шараларға бірге қатысып келеді. Мәселен, «Таза Қазақстан» акциясы аясында елорданың «Достық» аллеясында түрлі этномәдени бірлестіктердің өкілдері бірлесіп сенбілік өткізіп, ағаш отырғызған.
Бұл – табиғатты қорғау сияқты ортақ істің де адамдарды біріктіретінін көрсететін жақсы мысал. Кейде адамдардың бір-бірін түсінбеуі кішкентай ғана сөзден басталуы мүмкін. Сондықтан достық қарым-қатынаста әдептілік пен сабырлылық маңызды. Егер досыңның пікірі сенікімен сәйкес келмесе, оны бірден жаман деп қабылдаудың қажеті жоқ. Оның ойын тыңдап көр. Мүмкін, сен білмейтін басқа себеп бар шығар. Егер сыныптасыңның дәстүрі саған таныс болмаса, оны мазақ етпей, керісінше сұрақ қойып, білуге тырыс. Егер досыңның сөйлеу мәнері өзгеше болса, оны күлкі етпе. Егер біреудің аты-жөні, мәдениеті немесе дәстүрі сенен өзгеше болса, оны кемсітуге болмайды.
Адамдардың әртүрлі болуы – кемшілік емес. Бұл – өмірдің табиғи ерекшелігі. Нағыз мәдениетті адам өзінен өзгеше адамды да құрметтей біледі.
Астана көшелерінде әртүрлі тілде сөйлейтін адамдарды кездестіруге болады. Бірақ олардың барлығының ортақ мекені – Қазақстан.

Бір бала қазақ мектебінде білім алса, екіншісі орыс тілінде білім алуы мүмкін. Бірінің үйінде қазақтың ұлттық тағамдары дайындалса, екіншісінің отбасында басқа халықтың дәстүрлі асы әзірленуі мүмкін. Бірақ олардың барлығы мектепке бірге барып, достарымен бірге ойнап, спортпен айналысып, бір қалада өмір сүреді. Бұл – Қазақстанның үлкен байлығы. Біздің ортақ мақсатымыз – білім алу, жақсы маман болу, ата-анамызды қуанту, туған еліміздің дамуына үлес қосу. Сондықтан балаларға ұлтаралық келісім туралы айтқанда, ең алдымен «Біз әртүрліміз, бірақ біргеміз» деген қарапайым ойды түсіндіру маңызды.
Елордада түрлі мәдени және ұлттық шаралар адамдардың басын қосып келеді. Мысалы, Наурыз мерекесі кезінде ұлттық салт-дәстүрлер көрсетіліп, концерттер, көрмелер және мәдени бағдарламалар ұйымдастырылады.
2026 жылғы Наурызнама аясындағы Астана іс-шараларының қатарында Достық үйінде Көрісу күніне арналған бағдарлама және Ататүрік саябағында мәдениет қайраткерлері, шығармашылық және балалар ұжымдары, сондай-ақ Қазақстан халқы Ассамблеясының ұлттық мәдени орталықтарының қатысуымен өтетін іс-шаралар жоспарланған. Мұндай шаралар балаларға ұлттық мәдениеттің әсемдігін көрсетуімен қатар, әртүрлі адамдардың ортақ қуанышқа бірге қатыса алатынын танытады.
Мерекеде бірге ән айту, би билеу, ұлттық тағамдардан дәм тату, салт-дәстүрмен танысу – адамдар арасындағы жақындықты арттыратын қарапайым әрекеттер.
Кейде біз үлкен өзгеріс жасау үшін үлкен іс атқару керек деп ойлаймыз. Бірақ достық кішкентай әрекеттен басталады. Сыныпқа жаңа оқушы келді ме? Онымен таныс. Досың тапсырманы түсінбей қалды ма? Көмектес. Біреуді жалғыз көрдің бе? Әңгімеге шақыр. Біреудің мәдениеті туралы білмейсің бе? Сұрап көр. Досыңның пікірімен келіспейсің бе? Сабырмен тыңда. Біреуді өзгелер мазақтап жатса, оған қосылма. Осы қарапайым әрекеттердің өзі мектептегі достық атмосферасын қалыптастырады. Ал мектептегі достық – ертеңгі қоғамның негізі.
Астана – түрлі адамдардың арманы тоғысқан қала. Мұнда оқушылар білім алып, жастар болашақ мамандығын таңдап, отбасылар еңбек етіп, үлкен мақсаттарға ұмтылып келеді. Олардың бәрін біріктіретін нәрсе – бейбітшілік пен тұрақтылыққа деген ортақ құндылық. Ұлтаралық келісім тек мемлекеттік ұйымдардың немесе қоғамдық бірлестіктердің міндеті емес. Оны күнделікті өмірде әр адам қалыптастырады. Әсіресе балалардың бір-біріне деген қарым-қатынасы өте маңызды.
Бүгін бірге ойнап жүрген балалар ертең бірге еңбек етеді. Бүгін бір-бірінің мәдениетін құрметтеген балалар ертең қоғамда өзара түсіністік пен сыйластықты қалыптастырады. Сондықтан достықты үлкен сөздерден емес, күнделікті жақсы қарым-қатынастан бастайық. Бір-бірімізді тыңдайық. Бір-бірімізді құрметтейік. Бір-бірімізге көмектесейік. Әртүрлілігімізді бағалайық. Ортақ Отанымызды сүйейік. Өйткені татулық бар жерде – тыныштық, бірлік бар жерде – береке, достық бар жерде – жарқын болашақ бар.
Астана төрінде желбіреген көк Ту – барша қазақстандыққа ортақ. Ал сол Тудың астында өсіп келе жатқан балалардың достығы – еліміздің ертеңгі бейбіт болашағының кепілі. Бір ел. Бір шаңырақ. Бір болашақ.
Г.Тұрлыбекова