БАЛА ДЕНСАУЛЫҒЫНА ЗИЯНДЫ ЗАТТАРДАН САҚ БОЛАЙЫҚ!

Бала денсаулығы – ел болашағының кепілі. Әрбір баланың дені сау, көңілі шат болып өсуі үшін дұрыс тамақтану, салауатты өмір салтын ұстану және қоршаған ортаның зиянды әсерінен қорғану маңызды. Өкінішке қарай, бүгінгі таңда балалар мен жасөспірімдердің денсаулығына кері әсер ететін түрлі зиянды заттар кездеседі. Олардың қауіпті екенін білу және сақтық шараларын сақтау – әр баланың, ата-ананың және бүкіл қоғамның ортақ міндеті.

Зиянды заттар дегеніміз не?

Зиянды заттар – адам ағзасына кері әсер етіп, денсаулыққа қауіп төндіретін өнімдер мен химиялық қосылыстар. Олардың қатарына темекі мен электронды темекі, алкоголь, есірткі, энергетикалық сусындар, сондай-ақ құрамында зиянды қоспалары көп кейбір өнімдер жатады. Мұндай заттар әсіресе өсіп келе жатқан баланың ағзасына теріс әсер етуі мүмкін.

Темекі түтінінің құрамында ағзаға зиян келтіретін көптеген химиялық заттар бар. Темекі шегу тыныс алу жүйесіне, жүрек пен қан тамырларына зиян тигізеді. Ал электронды темекінің буында да никотин және басқа да зиянды қосылыстар болуы мүмкін. Никотин тәуелділік тудырып, жасөспірімдердің миының дамуына кері әсер етуі ықтимал.

Кейбір жастар электронды темекіні кәдімгі темекіден қауіпсіз деп ойлайды. Алайда оның қауіпсіз екеніне кепілдік жоқ. Сондықтан денсаулықты сақтау үшін темекінің барлық түрінен аулақ болған жөн.

Қазіргі кезде жастар арасында энергетикалық сусындар ішу жиі кездеседі. Мұндай сусындардың құрамындағы кофеин мөлшері жоғары болуы мүмкін. Оларды тұтыну жүрек соғысының жиілеуіне, мазасыздыққа және ұйқының бұзылуына әкелуі ықтимал. Сондықтан балалар мен жасөспірімдерге энергетикалық сусындарды ішпеген дұрыс. Сонымен қатар құрамында тұзы, қанты немесе қаныққан майы көп тағамдарды шамадан тыс тұтыну да денсаулыққа кері әсер етеді. Чипсы, тәтті газдалған сусындар мен түрлі фастфуд өнімдерін жиі тұтынудың орнына көкөніс, жеміс-жидек, сүт өнімдері және құнарлы тағамдарды таңдаған жөн. Дұрыс тамақтану баланың өсуіне, оқуына және күнделікті белсенділігіне көмектеседі.

Алкоголь мен есірткі заттары адам денсаулығына елеулі зиян келтіреді. Олар жүйке жүйесінің жұмысына әсер етіп, есте сақтау, ойлау және дұрыс шешім қабылдау қабілетін әлсіретуі мүмкін. Әсіресе балалар мен жасөспірімдер үшін мұндай заттардың қаупі жоғары, себебі олардың ағзасы әлі толық қалыптасып бітпеген.

Кейде балалар өз қатарластарының ықпалымен немесе қызығушылықпен зиянды заттарды байқап көргісі келеді. Мұндай жағдайда өз денсаулығын бірінші орынға қойып, ұсынылған қауіпті заттардан бас тарта білу маңызды. Қандай жағдай болса да, өз өмірің мен денсаулығыңды бағалау – нағыз батылдықтың белгісі.

Балалардың денсаулығын сақтау үшін отбасында, мектепте және қоғамда түсіндіру жұмыстары жүргізілуі қажет. Ата-аналар балаларымен ашық сөйлесіп, зиянды заттардың салдарын түсіндіргені дұрыс. Ал мектепте салауатты өмір салтына арналған тәрбие сағаттарын, кездесулер мен танымдық іс-шараларды ұйымдастырудың маңызы зор.

Баланың бос уақытын тиімді өткізуі де маңызды. Спортпен шұғылдану, кітап оқу, шығармашылық үйірмелерге қатысу және достарымен пайдалы істермен айналысу оның денсаулығы мен тұлғалық дамуына оң ықпал етеді. Егер бала өзіне белгісіз затқа тап болса немесе біреу зиянды өнім ұсынса, оны қолданбай, сенімді ересек адамнан көмек сұрауы керек. Бала денсаулығына зиянды заттардан сақтану – әр адамның өзіне деген жауапкершілігі. Денсаулықты күту тек аурудың алдын алу ғана емес, сонымен бірге дұрыс өмір салтын қалыптастыру. Әр бала өзінің болашағы үшін бүгіннен бастап пайдалы әдеттерді таңдауы қажет.

Д.Кургамбекова, балалар эндокринологы, Астана қаласы